राजा दळवी
‘जागतिक स्तनपान सप्ताह’
रोल-प्ले, व्हिडिओ
आहार प्रात्यक्षिक
मातांचे प्रभावी प्रबोधन
फणसगाव (प्रतिनिधी):
बालकांचे आरोग्य सुदृढ राखण्यासाठी आणि कुपोषणमुक्तीच्या दिशेने पाऊल उचलत एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना (ICDS) देवगड व फणसगाव बीट अंतर्गत, फणसगाव आरोग्य केंद्रात अंगणवाडी सेविका, मदतनीस आणि आशा सेविका यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘जागतिक स्तनपान सप्ताह’ अत्यंत उत्साहात साजरा करण्यात आला. केवळ व्याख्यानांवर भर न देता प्रात्यक्षिके, अभिनय आणि दृकश्राव्य माध्यमांचा प्रभावी वापर करून स्तनपानाचे महत्त्व तळागाळातील मातांपर्यंत पोहोचवण्यात आले.
या विशेष कार्यक्रमास प्रशासकीय अधिकारी, आरोग्य यंत्रणेतील तज्ज्ञ व स्थानिक लोकप्रतिनिधींची प्रमुख उपस्थिती लाभली. यामध्ये:
मा. सौ. अनुराधा नारकर (सभापती, महिला व बालविकास, पंचायत समिती)कु. समृद्धी चव्हाण (पंचायत समिती सदस्य)सौ. ज्योती नारकर (सरपंच, विठ्ठलादेवी)सौ. शितल पाटील (सरपंच, फणसगाव)श्री. विवेक नर (ग्रामसेवक)श्री. अविनाश पाटील (पोलीस पाटील)सौ. कौमुदी पराडकर मॅडम (सीडीपीओ व आयसीडीएस सुपरवायझर)डॉ. सुजाता पवार व डॉ. सागर तरटे (वैद्यकीय अधिकारी)
यांच्यासह परिसरातील अंगणवाडी सेविका, मदतनीस, आशा स्वयंसेविका आणि बहुसंख्येने स्तनदा व गरोदर माता उपस्थित होत्या.
कार्यक्रमाचे मुख्य आकर्षण म्हणजे स्तनपानाविषयी समाजात पसरलेले गैरसमज आणि त्यामागील शास्त्रीय सत्य यावर आधारित सादर करण्यात आलेला ‘रोल-प्ले’ (छोटा अभिनय/नाट्यीकरण) होय. या सहज-सोप्या नाट्यीकरणातून उपस्थितांना विषय अत्यंत रंजक आणि स्पष्ट रीतीने समजला.
याशिवाय, स्तनदा मातांनी स्वतःची व बाळाची काळजी कशी घ्यावी, यावर आधारित छोटे प्रबोधनात्मक व्हिडिओ दाखवण्यात आले. आरोग्य केंद्र परिसरात काढण्यात आलेल्या संदेशात्मक रांगोळ्या आणि पौष्टिक ‘आहार प्रात्यक्षिक’ उपक्रमाने उपस्थितांचे लक्ष वेधून घेतले.
कार्यक्रमादरम्यान डॉ. सुजाता पवार आणि कौमुदी पराडकर मॅडम यांनी उपस्थित मातांशी संवाद साधत खालीलप्रमाणे सविस्तर आरोग्यविषयक मार्गदर्शन केले:
कार्यक्रमाचे मुख्य आकर्षण म्हणजे स्तनपानाविषयी समाजात पसरलेले गैरसमज आणि त्यामागील शास्त्रीय सत्य यावर आधारित सादर करण्यात आलेला ‘रोल-प्ले’ (छोटा अभिनय/नाट्यीकरण) होय. या सहज-सोप्या नाट्यीकरणातून उपस्थितांना विषय अत्यंत रंजक आणि स्पष्ट रीतीने समजला.चिकाच्या दुधाचे महत्त्व: बाळ जन्माला आल्यावर त्याला पाजण्यात येणारे पहिले चिकाचे दूध (Colostrum) हे बाळासाठी पहिली नैसर्गिक लस ठरते. जन्मानंतरच्या पहिल्या सहा महिन्यांत बाळाला फक्त आणि फक्त आईचेच दूध द्यावे; वरून पाणी, मध किंवा गुटी अजिबात देऊ नये.
बाळाला पाजण्याची योग्य पद्धत (Latching): दूध पाजताना बाळाची पकड कशी असावी, याबाबत प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक दाखवण्यात आले.
चमचा-वाटीचा वापर: बाळाला बाटलीने दूध पाजणे आरोग्यासाठी धोकादायक असल्याने टाळावे. अत्यंत गरज भासल्यास स्वच्छता राखून चमचा-वाटीचा वापर करावा.
आईचे आरोग्य व कर्करोग प्रतिबंध: नियमित स्तनपानामुळे आईला स्तनांचा कर्करोग (Breast Cancer) आणि गर्भाशयाचा कर्करोग होण्याचा धोका मोठ्या प्रमाणावर कमी होतो.
मानसिक शांततेची गरज: आईला पुरेसे दूध येण्यासाठी घरातील वातावरण प्रसन्न असणे आणि आई मानसिक ताणतणावापासून मुक्त असणे अत्यंत आवश्यक आहे. कुटुंबातील सदस्यांनी या काळात मातांना मानसिक पाठबळ द्यावे.
कार्यक्रमाच्या प्रमुख पाहुण्या महिला व बालविकास सभापती मा. सौ. अनुराधा नारकर यांनी उपक्रमाला शुभेच्छा देताना अंगणवाडी सेविका व आरोग्य कर्मचाऱ्यांच्या कामाचा विशेष गौरव केला. त्या म्हणाल्या, “आपल्या सर्वांच्या एकत्रित सहकार्यानेच भारत कुपोषणमुक्त होण्याचे स्वप्न साकार होऊ शकते. अंगणवाडी सेविका तळागाळात जाऊन खरोखरच अत्यंत निष्ठेने आणि कष्टपूर्वक काम करतात, त्याबद्दल त्यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन!” तसेच त्यांनी राबवलेल्या रोल-प्ले, व्हिडिओ आणि आहार प्रात्यक्षिकासारख्या कल्पक उपक्रमांचे विशेष कौतुक केले.
कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला आयसीडीएस सुपरवायझर कौमुदी पराडकर मॅडम यांनी प्रास्ताविक करताना कार्यक्रमाची पार्श्वभूमी व उद्देश स्पष्ट केला. तर कार्यक्रमाची सुरेख सांगता करताना अंगणवाडी सेविका सायली नारकर यांनी सर्व उपस्थित मान्यवर, अधिकारी, आरोग्य कर्मचारी, आशा सेविका आणि मातांचे मनःपूर्वक आभार मानले. स्थानिकांच्या उत्स्फूर्त प्रतिसादामुळे फणसगाव येथील हा सप्ताह अत्यंत यशस्वी ठरला.
